هوش مصنوعی چیست؟

4 دقیقه مطالعه

تعریفی به زبان ساده

هوش مصنوعی (IA) فناوری‌ای است که به کامپیوترها و ماشین‌ها اجازه می‌دهد تا توانایی‌های انسانی مانند یادگیری، درک، حل مسئله، تصمیم‌گیری، خلاقیت و عمل به صورت مستقل را شبیه‌سازی کنند [1]. به زبان ساده، این توانایی یک ماشین برای تقلید از قابلیت‌های ذهن انسان است [2]: دستگاه‌های مصنوعی از طریق یادگیری، ادراک، استدلال و پردازش زبان طبیعی، کارهایی را انجام می‌دهند که نیازمند هوش انسانی است [3].

سایر تعاریف تکمیلی: استنفورد آن را به عنوان علم و مهندسی ساخت ماشین‌های هوشمند، به‌ویژه برنامه‌های کامپیوتری توصیف می‌کند [4]، و همچنین می‌توان آن را به عنوان رشته‌ای از علوم کامپیوتر دانست که سیستم‌های قادر به تصمیم‌گیری مستقل را توسعه می‌دهد [5].

برنامه‌های مبتنی بر IA می‌توانند اشیاء را ببینند و شناسایی کنند، زبان انسانی را بفهمند، از اطلاعات و تجربیات جدید بیاموزند، توصیه‌های دقیق ارائه دهند، بدون دخالت انسان عمل کنند (مانند یک خودروی خودران) و محتوای اصلی را از طریق IA generativa تولید کنند [6]. در واقع، IA به لطف متون، آمارها و اطلاعاتی که ما در سیستم آن بارگذاری می‌کنیم، یاد می‌گیرد و بهبود می‌یابد [7].

IA، یادگیری ماشین و یادگیری عمیق

یک راه ساده برای فکر کردن به IA، آن را به عنوان مجموعه‌ای از مفاهیم تو در تو دانستن است که در طول بیش از ۷۰ سال پدید آمده‌اند [1]:

• هوش مصنوعی (Inteligencia Artificial): گسترده‌ترین مفهوم؛ ماشین‌ها از داده‌ها یاد می‌گیرند تا استدلال کنند، پیش‌بینی کنند و عمل کنند [8].
• یادگیری ماشین (machine learning): زیرمجموعه‌ای از IA که مدل‌هایی را با آموزش دادن یک الگوریتم برای انجام پیش‌بینی‌ها یا تصمیم‌گیری بر اساس داده‌ها، بدون برنامه‌نویسی صریح هر قانون، ایجاد می‌کند [1].
• یادگیری عمیق (deep learning): زیرمجموعه‌ای از machine learning که از شبکه‌های عصبی چندلایه، با یک لایه ورودی، صدها لایه پنهان و یک لایه خروجی استفاده می‌کند. به دلیل عدم نیاز به دخالت انسان، حجم‌های بزرگی از داده‌های بدون برچسب را پردازش می‌کند و امروزه اکثر برنامه‌های IA را به پیش می‌برد [1].

بر این اساس است که IA generativa عمل می‌کند: مدل‌های یادگیری عمیق که در پاسخ به دستورات کاربر، متن، تصویر، ویدیو یا صدای اصلی خلق می‌کنند [6].

کاربردها و مزایا

IA در زندگی روزمره حضور دارد: دستیارهای صوتی، توصیه‌های موسیقی و ویدیو، فیلترهای اسپم، نقشه‌ها، تشخیص چهره، شناسایی کلاهبرداری و چت‌بات‌های خدمات مشتریان. در میان موارد استفاده مستند، چت‌بات‌هایی که با پردازش زبان طبیعی به پرسش‌ها پاسخ می‌دهند، شناسایی کلاهبرداری از طریق تحلیل الگوهای تراکنش، بازاریابی شخصی‌سازی شده بر اساس تاریخچه خرید و پلتفرم‌های منابع انسانی که رزومه‌ها را غربال می‌کنند، برجسته هستند [1]. مزایای آن شامل خودکارسازی کارهای تکراری، بهبود تصمیم‌گیری، کاهش خطاهای انسانی، فعالیت مستمر ۲۴ ساعته و کاهش خطرات فیزیکی در مشاغل خطرناک است [1].

مخاطرات و اخلاق

درک نحوه عملکرد این فناوری برای بهره‌مندی از مزایا و کاهش مخاطرات آن ضروری است [9]. مخاطرات اصلی عبارتند از:

• داده‌ها: آسیب‌پذیر در برابر مسموم‌سازی، دستکاری، سوگیری یا حملات سایبری که منجر به نشت اطلاعات می‌شوند.
• مدل‌ها: مهاجمان می‌توانند با تغییر در معماری، وزن‌ها یا پارامترها، یکپارچگی آن‌ها را به مخاطره بیندازند.
• عملیات: انحراف مدل، سوگیری و نقص‌های حاکمیتی.
• اخلاقی و قانونی: داده‌های آموزشی سوگیرانه می‌توانند کلیشه‌های جنسیتی یا نژادی را تقویت کنند، برای مثال در تصمیمات مربوط به استخدام [1].

به همین دلیل، اخلاق در هوش مصنوعی به بررسی نحوه بهینه‌سازی تأثیرات مفید و کاهش مخاطرات از طریق یک سیستم حاکمیتی می‌پردازد که ابزارهای امن و اخلاقی را تضمین کند [1].

نتیجه‌گیری

هوش مصنوعی توانایی ماشین‌ها در شبیه‌سازی هوش انسانی است [2]؛ رشته‌ای در حال تکامل مداوم [10] که بر روی لایه‌های متوالی machine learning و یادگیری عمیق بنا شده است [1]. شناخت نحوه عملکرد آن، بهترین راه برای بهره‌مندی از مزایا و کاهش مخاطرات آن است [9].